Miejsca pielgrzymek w Polsce

Jasna Góra (Częstochowa)

Cudowny Obraz

...Nie mogło zabraknąć na szlaku mojej pielgrzymki do Ojczyzny Jasnogórskiego Sanktuarium. Przyzwyczaiłem się, jak my wszyscy, przychodzić tutaj i przynosić Matce Syna Bożego - Matce naszej - sprawy osobiste i rodzinne, jak również wielkie sprawy narodowe, tak jak to czynili przodkowie przez całe stulecia... Raduję się dzisiaj, że dane mi jest stanąć raz jeszcze na tym świętym miejscu, na tym szczególnym miejscu modlitwy, i spojrzeć z bliska, w jasnogórskie oblicze naszej Matki... Zawierzam macierzyńskiej opiece Pani Jasnogórskiej siebie samego, Kościół, wszystkich moich rodaków, nie wyłączając nikogo. Zawierzam Jej każde polskie serce, każdy dom i każdą rodzinę...

Jan Paweł II
przemówienie podczas wizyty na Jasnej Górze w 1991 roku (Światowe Dni Młodzieży)

Tajemnica Ikony Jasnogórskiej

Zasadniczą myślą wprowadzającą nas w klimat sztuki bizantyjskiej jest uczestniczenie w świętości i obecności Boga. Świętość jest wtargnięciem odrębności Absolutu w ten świat. Tylko Bóg jest Święty. To, co wśród różnych elementów tego świata jest święte i sakralne, nie jest takim przez swą naturę, lecz zawsze przez uczestnictwo.

Sztuka sakralna umożliwia nam to uczestnictwo za pośrednictwem znaków. Przyjmując wśród znaków odróżnienie naturalnego, ikonicznego i symbolicznego, jako ikoniczny rozumiemy znak – obraz, który oddziaływuje przez swoje zewnętrzne podobieństwo do rzeczy oznaczanej. Jeżeli zaś przez teologię rozumiemy refleksję nad Objawieniem, wtedy ikona jest jednym ze sposobów uzewnętrznienia tej refleksji i znakiem wiary w tajemnice częściowo nam udostępnione przez Objawienie. Podkreślić tu trzeba zastrzeżenie częściowo, gdyż do istoty wszelkiego znaku należy to, iż musi się różnić od rzeczy oznaczanej, a w znaku – ikonie szczególnie chodzi o zwrócenie myśli ku temu, co ukryte, a więc, co niewyrażalne.

Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej nosi cechy ikony bizantyjskiej i czczony jest w Polsce w tak powszechny sposób, że stał się jednym z głównych symbolów religijności tego kraju. Podobnie jak historia Polski, tak i on zawiera w sobie tajemnicę współistnienia i współżycia elementów chrześcijaństwa Wschodu i Zachodu. Splata ich rzeczywistości ujawnione i zrozumiałe, a zarazem nieodgadnione i tajemnicze. Tym bardziej ważną jest rzeczą podjąć refleksję nad wewnętrzną wymową treści, które w owych pradziejach sprawiły, że Polska, która przecież przyjęła chrzest i obrządek z ręki Kościoła Zachodniego, w swojej religijności potrafiła jednocześnie związać się sercem z wielkim darem chrześcijaństwa wschodniego, jakim jest dla niej Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Taka refleksja winna ułatwić odczytanie kontemplatywnych elementów Obrazu i uprzystępnić głębsze wniknięcie w tajemnicę powszechnego kultu Matki Boga-Człowieka, a zarazem przybliżyć współczynniki ekumeniczne i egzystencjalne tegoż kultu.

Sobór Nicejski II nie poprzestaje na stwierdzeniu dopuszczalności wizerunków, ale stara się ukazać ich przydatność dla chrześcijańskiego kultu: Im częściej bowiem [wierni] spoglądają na ich obrazowe przedstawienie, tym bardziej także się zachęcają do wspominania i umiłowania pierwowzorów, do oddawania im czci i pokłonu. Wskazania te odnoszą się w szczególny sposób do kultu Maryi. Obrazy, ikony i figury Matki Bożej, znajdujące się w domach, miejscach publicznych, w niezliczonych kościołach i kaplicach, pomagają wiernym odczuwać Jej nieustanną obecność i wzywać Jej miłościwej opieki w różnych okolicznościach życia. Nadając konkretny i niejako widzialny wymiar macierzyńskiej dobroci Maryi, zachęcają wiernych, by zwracali się do Niej, modlili się do Niej z ufnością i naśladowali Jej wielkoduszne posłuszeństwo woli Bożej .
Żaden ze znanych wizerunków nie przedstawia autentycznego oblicza Maryi, co przyznawał już św. Augustyn ; niemniej pomagają nam one nawiązać żywsze relacje z Matką Bożą. Dlatego zasługuje na poparcie zwyczaj umieszczania Jej wizerunków w miejscach kultu i w innych budynkach, aby przypominały o Jej pomocy w trudnościach, wzywały do świętości i wierności Bogu.

Sobór Watykański II wzywa jednak teologów i kaznodziejów, aby wystrzegali się zarówno przesady, jak i minimalizmu w przedstawianiu szczególnej godności Matki Bożej. Następnie dodaje: Studiując pilnie pod przewodem Urzędu Nauczycielskiego Pismo Święte, Ojców i Doktorów oraz liturgie Kościoła, niechaj we właściwy sposób wyjaśniają dary i przywileje Błogosławionej Dziewicy, które zawsze odnoszą się do Chrystusa, źródła wszelkiej prawdy, świętości i pobożności. Gwarancją autentyczności doktryny maryjnej jest wierność Pismu Świętemu i Tradycji, a także tekstom liturgicznym i Magisterium. Jej nieodzownym elementem jest odniesienie do Chrystusa: w Maryi, bowiem wszystko pochodzi od Chrystusa i ku Niemu jest skierowane.

Światło jasnogórskie jest nie tylko elementem pewnej rozpowszechnionej symboliki. Jest również pewną cząstka ewangelii i wypływająca z niej teologia cudownego obrazu. Pielgrzymi nawiedzają je nie tylko z miłości do dzieł sztuki czy obrazowej lekcji historii. Oni zwłaszcza (szczególnie ci piesi) wędrują na tę Górę po światło, które chcą ponieść w życie, po wiarę i moc do spełnienia powinności, po prawdę. Piękno, które stąd emanuje, a przede wszystkim prawda, która tu tryska i duchowa energia, której się tu doświadcza, stanowią jedynie fragmenty ewangelii jasnogórskiej. A tu głosi się ewangelię obecności macierzyńskiej Maryi w dziejach Kościoła i Narodu. Podstawą, którą należy odczytać można ująć w zdaniu: trzeba chronić, zachować, powiększyć promieniującą moc Maryi.

Także Ojciec Święty Jan Paweł II ukazuje wieloaspektową aktywną obecność Maryi w Tajemnicy Chrystusa i Kościoła, a także Narodu, ujawniająca się w przestrzeni Jasnogórskiego sanktuarium. Przewodnią wypowiedzią papieża jest homilia wygłoszona na Jasnej Górze (19 czerwca 1983 r.) podczas Mszy świętej na Jubileusz 600-lecia. W niej Jan Paweł II odczytuje przedziwną tajemnicę Jasnogórskiego sanktuarium w świetle tekstów liturgicznych z Mszy świętej o Matce Bożej Jasnogórskiej (26 sierpnia). Jako fundamentalną w tym względzie wskazuje na Ewangelię św. Jana o godach w Kanie Galilejskiej (J 2, 1-11). Zwraca uwagę na fakt zaproszenia Matki Jezusa na zaślubiny oraz Jezusa z Jego uczniami. Od 1382-1983 roku tamta biblijna rzeczywistość zapraszania aktualizuje się w naszych dziejach poprzez Obraz Jasnogórski, który przynosi z sobą nowy znak obecności Matki Jezusa. Rzec można, że i sam Jezus zostaje w nowy sposób zaproszony w nasze dzieje. Zostaje zaproszony, aby synowie i córki polskiej ziemi znajdowali się w zasięgu zbawczej mocy Odkupiciela świata . Żeby pielgrzymi mogli doświadczyć tej mocy zbawczej, Maryja podobnie jak w Kanie Galilejskiej, mówi: zróbcie wszystko, cokolwiek powie wam. W ten sposób Maryja pełni niejako posługę ewangelizacyjną na Jasnej Górze – Maryja w Kanie Galilejskiej współpracuje ze swoim Synem. To samo dzieje się na Jasnej Górze.

Ewangelizacja jest więc zakorzeniona w misterium Sanktuarium Jasnogórskiego. Jan Paweł II podkreśla: na tej drodze Jasna Góra staje się szczególnym miejscem ewangelizacji. W tym Sanktuarium ewangelizacja posiada wymiar maryjny i dzięki temu Słowo Dobrej Nowiny uzyskuje tutaj jakąś wyjątkową wyrazistość, a równocześnie zostaje jakoby zapośredniczone przez Matkę. Tak więc sanktuarium maryjne nie jest miejscem zwyczajnej ewangelizacji, ale ma ono swoją maryjna specyfikę, naznaczoną macierzyńskim pośrednictwem Maryi, o którym najpełniej naucza Jan Paweł II w encyklice Redemptoris Mater, tak obficie cytowanej w tej pracy. Ojciec Święty odczytując treść Jasnogórskiej ewangelizacji, stawia pytanie – a co nam mówi Chrystus? – i zwraca uwagę Czy nie przede wszystkim to, co znajdujemy w tak jędrnym streszczeniu w Liście św. Pawła do Galatów? Jan Paweł II przytacza fragment Wielkiej Karty Wolności św. Pawła (Ga 4, 4-7) i komentuje: To mówi nam Chrystus z pokolenia na pokolenie. Mówi poprzez wszystko, co czyni i czego naucza, mówi przede wszystkim przez to, Kim jest. Jest Synem Bożym – i przychodzi nam dawać przybrane synostwo. Otrzymując w mocy Ducha Świętego godność Synów Bożych, w mocy tego Ducha możemy mówić do Boga: Ojcze.

Konsekwencją udziału w przybranym synostwie Bożym jest dziedzictwo wolności, która wyklucza stan bycia niewolnikiem. Chrystus obecny wraz ze Swą Matką w polskiej Kanie stawia przed nami z pokolenia na pokolenie wielką sprawę wolności. Wolność jest dana człowiekowi od Boga jako miara jego godności, wezwanie do życia w wolności, do czynienia dobrego użytku z wolności, do budowania, a nie do niszczenia. Odpowiedź na ten dar dokonuje się na płaszczyźnie wiary – w nawróceniu religijnym i życiu moralnym w duchu Ewangelii. Stąd też Jasna Góra, wraz z Cudownym Wizerunkiem jest miejscem odzyskiwania prawdziwej godności przybranych synów Bożych przez sakrament pojednania .

Podstawą wszystkich przywilejów Maryi jest Jej Boskie Macierzyństwo. Dlatego każda ikona z Wyobrażeniem Maryi w sposób jasny i czytelny przybliża tę prawdę, ukazując Jezusa w ramionach Matki, gdyż dary i przywileje Błogosławionej Dziewicy […] zawsze odnoszą się do Chrystusa . Nie można oddzielać Matki od Syna. Rozumieli to dobrze święci malarze ikon, którzy wiedzieli, ze swym dziełem przedstawiają tajemnice wiary w oparciu o fundamentalne prawdy nauczane przez Kościół Toteż ich obrazy stanowią zwartą, jednolitą kompozycję. Jasnogórski Obraz jest taką zwartą jednością kompozycyjną opartą na kryteriach biblijno-kościelnych. Oblicze Matki Boskiej Jasnogórskiej mobilizuje do modlitwy, pobudza do refleksji niezależnie od tego, czy przemawia z całego bogactwa ozdób i kosztowności, czy też wota z Wizerunku niepopularnego, czyli bez koron i wotywnych sukienek. Twarz ta pełna smutku i dostojna powagą, która nie odstrasza, przenosi człowieka wierzącego w inny świat wartości, chociaż nie zabiera go z tego świata. Rejestruje wszystkie napięcia ludzkie, dar i tragedię ludzkiego istnienia, człowieka wezwanego do życia poprzez tajemnicę krzyża uwielbionego mocą Zmartwychwstania Jezusa. Przypominają to cięcia na policzku Maryi.

Specyfika kultu Jasnogórskiej Hodegetrii jako świętego obrazu, O.Tomasz Wilk OSPPE

Źródło: jasnagora.pl

• inne miejsca pielgrzymek w Polsce
• zobacz również miejsca pielgrzymek na świecie
• główna strona miejsc pielgrzymek