|
Miejsca pielgrzymek w Polsce
Tuchów - Sanktuarium Matki Bożej w Tuchowie
Historia
Sanktuarium Matki Bożej Tuchowskiej zalicza się do tzw. Sanktuariów
ponadregionalnych (tj. znanych daleko poza granicami diecezji). Jest to jedno z
najstarszych i najliczniej odwiedzanych sanktuariów w południowo – wschodniej
Polsce.
Stara tradycja benedyktyńska głosi, że pierwszy kościół w Tuchowie został
wybudowany jeszcze przed rokiem 1079, na wzgórzu „Lipie” (nazwa ta pochodzi od
gaju lipowego) po prawej stronie rzeki Białej. Miał on być poświęcony przez św.
Stanisława ze Szczepanowa, biskupa krakowskiego. Niestety po erygowaniu w
Tuchowie parafii przy nowo wybudowanym kościele św. Jakuba w 1458 roku, kościół
NMP został opuszczony i zaniedbany.
Nowy okres w historii kościoła NMP związany jest z dynamicznym rozwojem kultu
Matki Bożej Tuchowskiej. Od roku 1597 miały tu miejsce nadzwyczajne zjawiska,
które przyczyniły się do powstania ruchu pielgrzymkowego. Uznano więc, że mały
kościółek nie jest godnym miejscem dla „Tuchowskiej Cudotwórczyni”. Nowy kościół
budowano w wielkim trudzie przez prawie 17 lat (1665 – 1682). Został on
konsekrowany pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i Św.
Stanisława, Biskupa i Męczennika, w dniu 8 września 1687 roku.
Wewnątrz kościoła na uwagę zasługują
Późnobarokowy ołtarz z 1741 roku, z tzw. „trzeciego okresu rozwoju ołtarzy
krakowskich”. Ołtarz ten jest dziełem Antoniego Frączkiewicza, słynnego
krakowskiego artysty tamtych czasów. Ołtarz jest ujęty w cztery kolumny i
pilastry. Po bokach znajdują się bramy, na których stoją duże figury aniołów.
Całość wieńczy dynamiczna „gloria”. W złoconej wnęce ołtarza umieszczony jest
cudowny Obraz Matki Bożej Tuchowskiej.
Ambona z tuchowskiego kościoła przypomina kazalnicę z kościoła św. Floriana w
Krakowie z 1726 roku. Jest ona dziełem uczniów Frączkiewicza.
Ołtarze boczne: Serca Pana Jezusa i Św. Józefa – rokokowe z II poł. XVIII w. są
przypuszczalnie dziełem Michała Dąbkowskiego. Obraz Serca Pana Jezusa namalowała
pani Maria Ritter z Nowego Sącza w XX w., natomiast obraz św. Józefa i św. Anny
(u góry) są dziełami pana Adolfa Gucwy z Tarnowa pochodzą z 1888 roku.
Obecnie kościół sanktuaryjny i parafialny zarazem posiada pięć kaplic bocznych:
Św. Barbary z ołtarzem wybudowanym w latach 1946 – 1947 przez Bolesława Cieślę z
Tuchowa. Obraz św. Barbary z 1888 r., wykonał Adolf Gucwa.
Św. Krzyża z późnobarokowym ołtarzem z początku XVIII w. W centrum ołtarza na
malowanym tle znajduje się figura Chrystusa Ukrzyżowanego.
Matki Bożej od oczu z drewnianą figurą Matki Bożej z XVIII w.
Matki Bożej Nieustającej Pomocy, (Świętych i błogosławionych Redemptorystów, w
kaplicy tej oprócz ikony Matki Bożej Nieustającej Pomocy umieszczone są obrazy
świętych i błogosławionych ze Zgromadzenia Najświętszego Odkupiciela
(Redemptorystów).
Matki Bożej Bolesnej, z „Pietą” sprowadzoną z Tyrolu.
Obraz Matki Bożej Tuchowskiej
Obraz Matki Bożej sprowadzono do Tuchowa ok. połowy XVI wieku. Pochodzi on z lat
1530 – 1540 z polskiej szkoły malarskiej Mistrza z Bodzentyna. Namalowany jest
na desce lipowej o wymiarach 58,2 na 44 cm, tłustą temperą na zaprawie kredowej,
jest to technika typowa dla renesansu. Przedstawia Matkę Bożą do połowy postaci
z Dzieciątkiem Jezus na lewym ręku. Głowy Madonny i Dzieciątka, są zwrócone ku
patrzącemu na obraz, oczy szeroko otwarte, spoglądają poważnie i jednocześnie z
wielką dobrocią. Twarz matki Bożej jest śliczna, młodziutka, promieniejąca
matczyną miłością. Dzieciątko Jezus jest przedstawione w pełnej postaci z bosymi
nóżkami. Jego prawa rączka spoczywa na błękitnej kuli zakończonej krzyżykiem,
która oznacza glob ziemski lub wszechświat. Jest to symbol panowania Chrystusa
nad światem odkupionym Jego męka i śmiercią. Lewą rączkę podnosi Dzieciątko w
geście błogosławieństwa, względnie życzliwego pozdrowienia lub zaproszenia.
Majestatu królewskiego dodają na obrazie Dzieciątku i Madonnie złote nimby wokół
głów i domalowane później korony, przykryte obecnie przez szlachetne korony
metalowe. Matka Boża trzyma w prawej ręce rozkwitłą różę, co stawia cały obraz w
grupie ikonograficznej związanym z krzewem różanym, wizją apokaliptyczną i
ogrodem rajskim. Te idee teologiczne jakby klamrą obejmują całe życie Maryi.
Oryginalne, malowane szaty Maryi i Jezusa pokrywa obecnie metalowa „sukienka”
wykonana z pozłacanej, srebrnej blachy. Koncentracja złota wokół obrazy mówi
pielgrzymowi, że oto tutaj jest Dom Złoty i Brama do Nieba. Istnieje opinia, że
obraz Matki Bożej Tuchowskiej był najpierw noszony w feretronie. Obecnie obrazu
nie zdejmuje się z ołtarza, chyba, że do konserwacji i gdy zagraża jakieś
niebezpieczeństwo. Wyniesiono go również bardzo uroczyście do kaplicy polowej,
podczas dnie milenijnego 10. VII. 1966 roku. Wtedy to celebrował przed nim
uroczystą sumę i przemawiał do 30 tysięcy ludzi, ks. arcybiskup metropolita
krakowski Karol Wojtyła, obecny Ojciec Święty Jan Paweł II.
Kult i pielgrzymki
Kult Matki Bożej Tuchowskiej początkami sięga roku 1597, kiedy to obraz zasłynął
cudami. Akta wizytacyjne z 1665 roku mówią o rzeszach pielgrzymów i wielu
kapłanach diecezjalnych i zakonnych słuchających spowiedzi pątników. W XVII
wieku do Tuchowa, przed obraz Matki Bożej przybywali rycerze, by przed bitwą
polecić się wstawiennictwu Maryi. Początkowo kult związany był z Wniebowzięcia
Matki Bożej, ale akta z 1596 mówią o połączeniu kultu ze świętem Nawiedzenia.
Punktem szczytowym kultu Matki Bożej Tuchowskiej była uroczysta koronacja obrazu
koronami papieskimi 02. X. 1904 roku. Koronatorem był ordynariusz tarnowski,
wielki czciciel Matki Bożej Tuchowskiej, bp. Leon Wałęga. Koronacja wydatnie
wpłynęła na wzrost ruchu pielgrzymkowego.
Obecnie kult Matki Bożej Tuchowskiej w Jej sanktuarium wyraża się poprzez:
- Pielgrzymki grup i indywidualne w ciągu całego roku.
- Nabożeństwo Nieustannej Nowenny, wprowadzone w 1954 roku, zasadniczo powiązane
z kultem Matki Bożej Nieustającej Pomocy, jednak w Tuchowie z kultem Cudownego
Obrazu.
- Doroczny Wielki Odpust Tuchowski, który rozpoczyna się 2 lipca i trwa 8 dni. W
tym czasie przybywa do Tuchowa prawie 150 tysięcy pielgrzymów (2002 r.), którzy
korzystają z Sakramentu Pokuty i Pojednania (codziennie w konfesjonałach zasiada
ok. 50 kapłanów), słuchają kazań odpustowych i licznie przystępują do Komunii
Świętej (83.000 w 2002 r.).
- Mały Odpust na święto Narodzenia NMP w dniu 8 września. Jest to święto
rolników z całej okolicy. Okoliczni gospodarze poświęcają wtedy ziarno na
jesienne zasiewy.
Miejsca godne zwiedzenia
Oprócz udziału w liturgii Sanktuarium Matki Bożej Tuchowskiej proponuje pątnikom
zwiedzanie niezwykle ciekawych muzeów:
- Misyjnego, powstałego w 1975 roku, ze zbiorów dostarczanych przez misjonarzy
redemptorystów pracujących w Ameryce Południowej.
- Sanktuaryjnego, powstałego w latach 1993 – 1994. Zgromadzone eksponaty,
wyrażają szereg idei związanych ze stopniowym rozwojem kultu Matki Bożej
Tuchowskiej i liturgii, z rozbudową zespołu sanktuaryjnego, przypominają osoby i
wydarzenia związane z koronacją Cudownego Obrazu, szaty liturgiczne, ekspertyzy
konserwacji obrazu Matki Bożej Tuchowskiej.
- Etnograficznego, najmłodszego z muzeów przyklasztornych. Ciekawa ekspozycja
obejmuje sprzęt pasieczny z dawnych lat, sprzęt do obróbki lnu, dawne narzędzia
gospodarskie, naczynia, lampy, ozdoby, osiągnięcia techniki i militaria.
- Wielką atrakcją tuchowskiego sanktuarium jest ruchoma szopka, umieszczona pod
dziedzińcem sanktuaryjnym, w jednym pomieszczeniu z muzeum misyjnym.
Tuchowskie Sanktuarium posiada własny biuletyn „Chorągiew Maryi”. Jest to
periodyk wychodzący 6 razy do roku. Natomiast strona internetowa parafii i
sanktuarium ma następujący adres: www.parafia.nawiedzenia.tuchow.pl
Opiekunowie
Mówiąc o sanktuarium tuchowskim nie sposób nie wspomnieć o jego opiekunach. Od
1893 roku stróżami Cudownego Obrazu są Redemptoryści, którzy z inicjatywy Sługi
Bożego O. Bernarda Łubieńskiego i z woli ówczesnego biskupa tarnowskiego
przejęli opiekę nad tym znanym od setek lat sanktuarium maryjnym i klasztorem.
Poprzedzili ich na tym posterunku: benedyktyni, jezuici i księża diecezjalni. Od
momentu swojego przybycia na tuchowskie wzgórze redemptoryści mocno wpisali się
w pejzaż miasta, prowadząc działalność duszpasterską, misyjno-rekolekcyjną,
oświatową, charytatywną i kulturalną oraz służąc pomocą mieszkańcom Tuchowa i
pielgrzymom na różny sposób. W roku 1903 rozpoczyna swoją działalność Wyższe
Seminarium Duchowne Warszawskiej Prowincji Redemptorystów, obchodzące w bieżącym
roku jubileusz stulecia swego istnienia. Jego siedziba mieści się w Tuchowie od
1921 roku. Od 1951 roku Redemptoryści prowadzą przy sanktuarium parafię p. w.
Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.
Nie da się w kilku czy kilkunastu zdaniach przekazać całego ogromu wrażeń i
doznań religijnych i estetycznych towarzyszących nawiedzaniu i zwiedzaniu tego
sanktuarium, tym bardziej nie da się przekazać panującego tutaj klimatu, dlatego
wszystkich zapraszamy do Tuchowa.
Br. Marcin Klamka CSsR
Br. Waldemar Sojka CSsR Źródło:
redemptor.pl • inne miejsca
pielgrzymek w Polsce
• zobacz również miejsca pielgrzymek na świecie
• główna strona miejsc pielgrzymek |
